جمعه ۲۴ آذر ۱۳۹۶
نحوه انتخاب اعضای مجلس خبرگان رهبری

کانون وبلاگ نویسان قم،

در پاسخ به اين سئوال بايد متذكر شويم كه قانون اساسي در باب مجلس خبرگان به كليات بسنده نموده است (1) و در اين كليات مشخص كرده كه اولاً: خبرگان بايد نماينده ملت و از جانب مردم و با راي مستقيم آن ها انتخاب شوند ثانيا: آنها بايد متخصص و كارشناس و خبره در شناسايي رهبر و شرايط و صفات لازم براي رهبري باشند و ثالثاً: شناسايي و گزينش رهبر بر اثر شرايط و بركناري ايشان در صورت از دست دادن شرايط لازم در حيطه وظايف و اختيارات اين مجلس است.(2) مجلس خبرگان يكي از نهادهاي نظام است كه با رأي مستقيم مردم انتخاب مي شوند و تعداد نمايندگان مجلس با در نظر گرفتن جمعيت هر استان، به ازاي هر يك ميليون نفر جمعيت يك نفر مي باشد.(3)

به اين ترتيب كه براي هر استان يك نفر انتخاب مي شود مگر در استان هايي كه بيش از يك ميليون جمعيت دارند كه به نسبت هر پانصد هزار نفر يك نماينده افزوده خواهد شد و در واقع دو مبنا براي تعداد خبرگان در نظر گرفته شده اول، واحد جغرافيايي و ديگري عامل جمعيت مي باشد. بنابراين با وجود اينكه مجلس خبرگان با حضور افراد خبره و كارشناس در دين، يك مجلس كارشناسي است و آنان رسالت تشخيص و انتخاب ومعرفي رهبر را بر عهده دارند اما در حقيقت مجلس خبرگان يك جنبه ديگر را هم در خود دارد و آن جنبه مقبوليت مردمي رهبر است كه در اين جا به طور غير مستقيم صورت مي گيرد و در رابطه با همين مقبوليت مردمي ولي فقيه و نقش مردم امام(ره) در جواب استفتائي ميفرمايند: «تولّي امور مسلمين و تشكيل حكومت بستگي به آراء اكثريت مسلمين»(4) دارد و مجلس خبرگان با توجه به اين كه نمايندگان آن از سوي مردم انتخاب مي شوند از يك لحاظ با انتخاب رهبر در واقع مقبوليت مردمي رهبر و ولي فقيه را به منصه ظهور مي رسانند پس بدين ترتيب تنها به معيار خبره بودن نمايندگان و مجتهد بودن آنان نبايد بسنده كرد بلكه به نماينده بودن آنان از سوي مردم و ملاك قرار دادن جمعيت در موقعيت هاي جغرافياي توجه نمود زيرا همانطوري كه اشاره شد رهبري كه نمايندگان مجلس خبرگان آن را معرفي و انتخاب مي كنند در واقع مقبوليت مردمي آن را هم به اثبات مي رساند و بنابر نظر آيت الله خامنه اي راي مردم «لااقل پايه اعمال مشروعيت است».5

در واقع ولايت رهبر با راي مردم محقق و يا تحقق عيني خواهد يافت و اين راي آحاد مردم در مناطق مختلف با توجه به نسبيت جمعيت آن را مي طلبد پس در اين جا تنها خبره بودن و وجود تعداد بيشتر آنان در يك منطقه اي ملاك نمي باشد بلكه نسبيت جمعيت هم در تشكيل مجلس خبرگان دخالت دارد تا رهبر و ولي فقيه مقبوليت مردمي را همچنين داشته باشد. البته براي اعمال حق انتخاب مردم مي بايد معيار جمعيت و نسبت تعداد منتخبين رعايت گردد.

چرا باید اعضا مجلس خبرگان مجتهد باشند؟

دليل اين امر را بايد در ماهيت نظام جمهوري اسلامي، مجلس خبرگان و شرايط و ويژگي هاي مقام رهبري در نظام اسلامي پيجويي نمود چه اينكه «نظام ما بر اساس ارزش هاي اسلامي شكل گرفته و محتواي آن بايد اسلامي باشد براي رسيدن به اين هدف در رأس اين نظام بايد كسي قرار بگيرد كه بيش از ديگران به مباني اسلام و نحوه اجراي آن آشنا باشد و اين همان مسأله ولايت فقيه است كه ضامن اسلامي بودن نظام است حال با توجه به اينكه وظيفه اصلي مجلس خبرگان تشخيص فرد مناسب براي تصدي مقام ولايت است به نظر ميرسد عاقلانه ترين و منصفانه ترين راه اين است كه اعضاي خبرگان كساني باشند كه خود در فقاهت دستي دارند مثلاً اگر از ما بپرسند بهترين قاضي ايران كيست، قطعا براي دريافت بهترين پاسخ بايد سراغ قضات برويم، يعني جواب اين سؤال از عهده هر كسي بر نميآيد، فقط كساني مي توانند بهترين قاضي را معرفي كنند كه خود تبحّري در اين موضوع داشته باشند.

همچنين اگر به ما بگويند بهترين استاد دانشگاه در فلان رشته كيست، بايد جواب را از استادان دانشگاه گرفت. كساني توان تشخيص اصلح (شايسته ترين) براي تصدي مقام ولايت فقيه را دارند كه خود بهره اي از شرايط آن مقام و منصب داشته باشند و از آن ويژگي ها ـ هر چند در مرتبه پايين تر ـ بهره مند باشند.(1) بنابراين اعضاي مجلس خبرگان بايد در كنار فقاهت و اجتهاد، مرتبه اي از شرايط رهبري را دارا باشند يعني حد نصابي از فقاهت، از آگاهي به مصالح اجتماعي و سياسي و تدبير و عدالت و... چرا كه «اگر قرار است فقيهي داراي صفات فقاهت و عدالت و سياست و تدبير و... تعيين شود خبرگان نيز بايد داراي چنين جامعيتي در حد نازل باشند تا بتوانند فقيه جامع الشرايط را تشخيص دهند، يكي از شرايط خبرگان رهبري آن است كه در شناخت اوصاف معتبر در رهبري توانايي داشته باشند.(2)

از اين رو در ماده سوم قانون انتخابات مجلس خبرگان آمده است كه «خبرگان منتخب مردم بايد داراي شرايط زير باشند . الف: اشتهار به ديانت و وثوق و شايستگي اخلاقي. ب: اجتهاد در حدي كه قدرت استنباط بعضي مسايل فقهي را داشته باشد و بتواند ولي فقيه واجد شرايط رهبري را تشخيص دهد. ج: بينش سياسي و اجتماعي و آشنايي با مسايل روز. د: معتقد بودن به نظام جمهوري اسلامي ايران. هـ: نداشتن سوابق سوء سياسي و اجتماعي.(3) و به تعبيري اعضاي مجلس خبرگان علاوه بر فقاهت و اجتهاد واجد مرتبه اي از شرايط رهبري هستند و آن سه شرطي كه حد اعلا و مرتبه كاملش در رهبر است در مرتبه نازل تر در خبرگان نيز بايد باشد و اعضاي مجلس خبرگان بايد فقيه، عادل و آشناي به سياست و اداره جامعه باشند. علاوه بر اين براي رهبري شرايطي در نظر گرفته شده است و بر اساس قانون اساسي «شرايط و صفات رهبر:1. صلاحيت علمي لازم براي افتاء در ابواب مختلف فقه.2. عدالت و تقواي لازم براي رهبري امت اسلام.3. بينش صحيح سياسي و اجتماعي، تدبير، شجاعت، مديريت و قدرت كافي براي رهبري» (4) اما اين سه شرط در عرض هم اعتبار ندارند و فقاهت در ميان اين شرايط از اهميت بيشتري برخوردار است آنچه نظام اسلامي را از ساير نظام هاي سياسي جدا ميكند نه مديريت و نه تدبير و سياست رهبر بلكه مديريت و سياستي است كه برخاسته از ديانت و فقاهت اوست از اين رو فقاهت در رأس اين صفات و شرايط قرار دارد و روشن است كه براي شناسايي و تشخيص چنين رهبري بايد كساني وجود داشته باشند كه خود در فقاهت دستي داشته باشند و با مباني اسلام آشنايي داشته باشند.

«ما معتقديم آنچه عنصر اصلي نظام را تشكيل مي دهد اسلام است مديريت در همه كشورها هست چنان نيست كه در ديگر كشورها ـ كه نظام شان اسلامي نيست ـ شخص اول مملكت مدير نباشد. پس از اين جهت امتيازي بر ديگران نداريم. امتياز و صبغة ويژه كشور و نظام ما اسلامي بودن است يعني آنچه بيش از همه بر آن تأكيد مي كنيم اسلامي بودن نظام است آنچه براي رهبر بيش از همه لازم است، فقاهت است از اين رو مي گوييم ولي فقيه و نمي گوئيم وليّ عادل البته رهبر بايد عادل نيز باشد، نمي گوييم ولي سياسي (سياستمدار) اگر چه رهبر بايد به سياست نيز آشنا باشد. پس تأكيد ما بر كلمة فقيه از آن روست كه عنصر اصلي در نظام ما اسلام است و فقيه يعني اسلام شناس»(5) البته تأكيد بر فقاهت به معناي ناديده گرفتن ساير شرايط در خبرگان رهبري نيست بلكه همان طور كه اشاره كرديم خبرگان رهبري بايد علاوه بر فقاهت واجد مرتبه اي از شرايط رهبري باشند تا زمينه شناسي دقيق و توانايي شناخت اوصاف معتبر در رهبري براي آنها فراهم گردد و تجربه طلايي سالهاي پس از پيروزي انقلاب اسلامي بيانگر اين حقيقت است كه عموم نمايندگان مجلس خبرگان افرادي هستند فقيه، زمان آشنا و آگاه به ويژگي هاي شخصيتي افراد هستند كه در صحنه هاي مختلف حاضر بوده و به طور مستقيم يا غير مستقيم از صفات و روحيات مسئولان آگاهي دارند از اين رو از ويژگي هاي علمي و فقاهتي سابقه توانمندي و مديريتي و يا عملكرد پرهيزكاري و عدالتي فرد يا افراد مورد نظر براي رهبري با خبر هستند و افزون بر آن به دور از احساسات زودگذر يا معيارهاي ذهني يا علمي به مجموعه صفات مثبت و منفي مي نگرند.

بنابراين جايگاه و اهميت ويژه فقاهت در ميان ساير شرايط رهبري كه تضمين كننده اسلاميت نظام است و ماهيت مجلس خبرگان اقتضاء مي كند اعضاي آن توانايي لازم را براي شناسايي رهبر نظام اسلامي دارا باشند و اين امر ايجاب مي كند اعضاي مجلس خبرگان حد نصابي از شرايط رهبري را دارا باشند و واجد مرتبه اي از ويژگي هاي رهبري باشند. بيانگر لزوم فقاهت اعضاي مجلس خبرگان و عدم صلاحيت غير فقهاء براي اين امر است.

البته ناگفته نماند عدم صلاحيت غير فقهاء براي حضور در مجلس خبرگان به معناي ناديده گرفتن نظريات آنان نيست و اعضاي مجلس خبرگان «اگر زماني نياز به مشورت با متخصصان باشد در كميسيون ها و در مشورت ها از نظر آنان استفاده مي كنند و اين از مصوبات خود مجلس خبرگان است كه براي فعال شدن مجلس مزبور با مسئولين تماس مي گيرند و در كميسيون ها مي توانند از صاحب نظران سياسي و غير سياسي دعوت كنند بنابراين اولاً بايد ميان فقيه جامع الشرايط و خبرگان تناسب جامعيت باشد و ثانياً خود خبرگانِ ، به امور سياسي و اجتماعي آگاهي دارند زيرا بدون آن، صلاحيت ورود در مجلس خبرگان را ندارند و ثالثاً هر جا كه لازم باشد براي دقت و ظرافت بيشتر از آگاهان سياسي و متخصصان گوناگون استفاده مي كنند»(6) مجموع اين دلايل ايجاب مي كند كه اعضاي مجلس خبرگان صرفاً مجتهد باشند و غير مجتهدين نتواند در مجلس خبرگان راه پيدا نمايند.

منبع : رهروان ولایت
*نام و نام خانوادگي :

پست الکترونيکي :

*مطلب :
۱) نظراتی را که حاوی توهین، هتاکی و افترا باشد را منتشر نخواهد کرد .
۲) از انتشار نظراتی که فاقد محتوا بوده و صرفا انعکاس واکنشهای احساسی باشد جلوگیری خواهد شد .
۳) لطفا جهت بوجود نیامدن مسائل حقوقی از نوشتن نام مسئولین و شخصیت ها تحت هر شرایطی خودداری نمائید .
۴) لطفا از نوشتن نظرات خود به صورت حروف لاتین (فینگلیش) خودداری نمایید .
آخرین مطالب